وظيفه اصلي روزنامه نگاران آن است كه اطلاعات صحيح، جامع و كامل در مورد تمام موضوع ها و مسائل مربوط به نيازهاي اجتماعي و منافع و مصالح عمومي، در اختيار مردم بگذارند و به عبارت ديگر، موظفند تمام اطلاعاتي را كه شهروندان براي مشاركت فعال در زندگي يك جامعه مردم سالار به آن ها نياز دارند، آماده سازند و به آنان عرضه كنند.
ضرورت تأمين حق همگان براي دسترسي آزادانه به اطلاعات و برخورداري از آگاهي هاي صحيح و ضروري درباره رويدادها و افكار عمومي، براي آزادي مطبوعات و ساير وسايل ارتباط جمعي در جوامع معاصر، جايگاه برجسته اي پديد آورده و نقش اجتماعي روزنامه نگاران را بيش از پيش، مورد توجه قرار داده است. به همين لحاظ، اهميت حفظ وحراست آزادي مطبوعات و ساير رسانه ها و ايجاد شرايط مطلوب فعاليت روزنامه نگاران، ايجاب مي كند كه در فرايند جست وجو، جمع آوري، تهيه و تدوين اخبار و اطلاعات عيني مورد نياز همگان وهمچنين انتقال و انتشار آنها، موانع محدوديت وجود نداشته باشند و دست اندركاران مطبوعات و ساير رسانه هاي عمومي بتوانند بر اساس آزادي هاي بنيادي عقيده وبيان و اطلاعات، كه آزاد مطبوعات را هم در برمي گيرند و در قوانين اساسي و اسناد حقوقي بين المللي پيش بيني شده اند، وظايف حرفه اي خود را انجام دهند.
به بيان روشن تر، حق دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات، از ضرورت شناخت شرايط محيط زندگي، براي رفع نيازهاي اجتماعي و نگهباني از مصالح و منافع عمومي، سرچشمه گرفته است و تحقق آن، مستلزم آن است كه امكانات تأسيس و فعاليت آزاد مطبوعات و ساير رسانه ها، تأمين و تضمين شوند. به همين جهت با توجه به آن كه آزادي مطبوعات و حق همگان براي برخورداري از اطلاعات، با تدارك و اخبار و گزارش هاي مورد انتقال و انتشار، به وسيله نشريات دوره اي و رسانه هاي ديگر و از طريق روزنامه نگاران حرفه اي تحقق مي يابند. وظيفه اصلي روزنامه نگاران آن است كه اطلاعات صحيح، جامع و كامل در مورد تمام موضوع ها و مسائل مربوط به نيازهاي اجتماعي و منافع و مصالح عمومي، در اختيار مردم بگذارند و به عبارت ديگر، موظفند تمام اطلاعاتي را كه شهروندان براي مشاركت فعال در زندگي يك جامعه مردم سالار به آن ها نياز دارند، آماده سازند و به آنان عرضه كنند.
بنابراين رسالت اجتماعي روزنامه نگاران، براي آگاهي دهي درباره وقايع و مسائل زندگي جمعي و بازتاب تعامل عقلايي افكار و عقايد همگاني و تشريح و تفسير و نقد آنها، بر حق دسترسي آزادانه همگان به اطلاعات و بر مبناي آن، بر آزادي مطبوعات و ساير رسانه ها، استوار است.
در عين حال، آزادي روزنامه نگاران براي دستيابي به اخبار و اطلاعات و انتقال و انتشار آنها، ضرورتاً داراي محدوديتهايي است كه بايد نسبت به رعايت آنها، متعهد و مسوول باشند. پيش بيني وظايف و مسئوليت هاي اجتماعي روزنامه نگاران در قوانين و مقررات حقوقي و مجموعه هاي اصول و معيارهاي اخلاقي حرفه اي روزنامه نگاري، به همين منظور، صورت مي گيرد. اما در كار پراهميت روزنامه نگاران، تحقق وظايف و مسؤوليت هاي اجتماعي آنان در صورتي امكان پذير است كه شرايط استقلال و شرافت حرفه اي آنها تأمين شده باشند وبه اين منظور، توجه به حقوق و امتيازهاي معنوي واجتماعي روزنامه نگاران نيز ضروري است.
· حقوق و امتيازهاي روزنامه نگار
-1 روزنامه نگار با توجه به رسالت اجتماعي خود بايد از حق دستيابي آزادانه به همه منابع خبري و آزادي انجام بررسي ها و تحقيق هاي ضروري درباره تمام رويدادهاي زندگي عمومي، برخوردار باشد. بنابراين محرمانه بودن امور عمومي يا خصوصي، جز موارد استثنايي مشخص شده از طريق قوانين و مقرارت ملي، نمي تواند در برابر وي مطرح شود.
2 -اصل استقلال عمل تحريريه مطبوعات و ساير رسانه هاي همگاني، از امتيازهاي معنوي مهم روزنامه نگاري است و هيچ نوع فشار و اجبار درون سازماني (از سوي صاحبان و مديران) يا برون سازماني (از سوي مقامات دولتي و مؤسسات اقتصادي)، براي اثرگذاري بر چگونگي مندرجات و محتويات آنها قابل قبول نيست.
-3 روزنامه نگار حق دارد در انجام كار حرفه اي خويش از پيروي هر شيوه اي كه با خط مشي رسمي نشريه يا رسانه ديگر محل كار او پيش بيني شده با پيمان جمعي كار حرفه اي وي، مغايرت داشته باشد، خودداري كند.
-4 روزنامه نگار را نمي توان مجبور كرد كه بر خلاف اعتقاد و وجدان خود، به اقدامي حرفه اي دست بزند و عقيده اي ابراز دارد. به همين لحاظ، اعمال هر گونه فشار حرفه اي و سياسي در مورد چگونگي فعاليت وي، ممنوع است.
-5 قيد وجداني حرفه روزنامه نگاري، كه در قوانين و مقررات مربوط به استقلال اين حرفه و يا در اصول اخلاقي آن پيش بيني مي شود، مستلزم آن است كه بتواند در صورت تعطيل، واگذاري يا فروش مؤسسه مطبوعاتي يا رسانه اي محل كار خود و يا تغيير خط مشي آن، به صورتي كه به شرافت حرفه اي يا حيثيت اجتماعي او لطمه وارد كند، استعفاء دهد و غرامت دريافت نمايد.
6 - استقلال عمل هيأت تحريريه مطبوعات يا رسانه هاي همگاني ديگر ايجاب مي كند كه از هر گونه تصميم مهمي كه زندگي مؤسسه مطبوعاتي يا رسانه اي محل كار آن را تحت تأثير قرار مي دهد، مطلع شود. اين هيأت پيش از تصميم نهايي راجع به هر اقدام مربوط به تركيب اعضاي تحريريه ـ استخدام، اخراج، انتقال و ارتقاي روزنامه نگاران ـ مورد مشورت قرار مي گيرد.
7 - مشاركت روزنامه نگاران در مالكيت و مديريت مؤسسات مطبوعاتي و رسانه اي و موافقت آنان براي انتخاب مسؤولان و مديران تحريريه، كه در بسياري از كشورهاي جهان اعمال مي شود، از لوازم مهم و ضروري استقلال حرفه روزنامه نگاري به شمار مي آيد.
-8 روزنامه نگار با توجه به نقشها و مسؤوليت هاي اجتماعي خود، نه تنها حق استفاده پيمان جمعي كار روزنامه نگاري، بلكه حق برخورداري از قرارداد شخصي تضمين كننده تأمين مادي و معنوي كار حرفه اي و نيز دريافت دستمزد مناسب و منطبق با نقش اجتماعي خويش در جهت حفظ استقلال اقتصادي خود را داراست.
-9 آزادي روزنامه نگاران براي تأسيس انجمنها و اتحاديه هاي حرفه اي، مشاركت آزادانه در فعاليت هاي اين تشكل ها و برخورداري از حمايتهاي صنفي آن ها، كه در جهت تأمين و تضمين حقوق مادي و معنوي حرفه روزنامه نگاري صورت مي گيرد، از حقوق مسلم اعضاي اين حرفه شناخته مي شود.
-10تشكيل نهاد مستقل نظارت بر صدور كارت هويت حرفه اي روزنامه نگاران، به منظور تعيين سلسله مراتب شغلي و مسؤوليتها و مقام هاي تحريريه اي آنان كه با همكاري انجمن ها و اتحاديه هاي روزنامه نگاري از يك سو و سازمان هاي صنفي صاحبان و مديران مؤسسات مطبوعات و رسانه اي از سوي ديگر، اداره مي گردد از حقوق مهم روزنامه نگاران محسوب
مي شود.
-11 كمك مؤسسات مطبوعاتي و مؤسسات رسانه اي ديگر به آموزش تخصصي روزنامه نگاران و شركت دادن منظم و پياپي آنان در دوره هاي بازآموزي حرفه اي، كه معمولاً در پيمانهاي جمعي كار اعضاي هيأت تحريريه هم پيش بيني مي شود، بايد براي پيشرفت سطح كيفي فعاليت روزنامه نگاري مورد حمايت قرار گيرد.
-12حمايت از حقوق آفرينندگي فكري روزنامه نگاران، كه معمولاً در قوانين موضوعه مربوط به حقوق مؤلف و مالكيت معنوي و در پيمان هاي جمعي كار حرفه روزنامه نگاري نيز بر آن تأكيد مي گردد، بايد در تأمين و تضمين حقوق مادي و معنوي آنان در اين زمينه، طرف توجه خاص واقع شود.
-13 ارج گذاري به مشاركت زنان در كار حرفه اي روزنامه نگاري، مقابله با هرگونه تبعيض در استخدام و ارتقاي شغلي روزنامه نگاران زن، تشويق و گسترش همكاري آنان، با هيأت هاي تحريريه مطبوعات و ساير رسانه ها به تقويت استقلال اين حرفه كمك مي كند.
-14براي تأمين و حفظ آزادي و استقلال حرفه روزنامه نگاري، حمايت حقوقي از امنيت و آسايش شغلي روزنامه نگاري و جلوگيري از تهديد جسمي و جاني آنان، از طريق قوانين ملي و مقررات حقوقي منطقه اي و بين المللي، اهميت فراوان دارد.
-15 اصول اخلاقي مندرج در اين ميثاق از منابع عمده تصميم گيري شوراي عالي رسانه ها ورسدگي به تخلفات اخلاقي و حرفه اي روزنامه نگاري است.
-16 اين ميثاق به تأييد اعضاي حرفه روزنامه نگاري و نهادهاي حرفه اي و صنفي آنها مي رسد و شوراي عالي رسانه ها مسؤول نظارت بر اجراي آن است.
